Czeladź – miasto założone prawem, nie przypadkiem

Czeladź – miasto założone prawem, nie przypadkiem

Czeladź nie powstała spontanicznie jako osada przy trakcie.

Jej geneza miała charakter świadomego aktu prawno-ustrojowego, a nie wyłącznie osadniczego.

Lokacja i system prawny

Najstarsza wzmianka o Czeladzi pochodzi z 1228 r., natomiast lokacja miejska nastąpiła w 1262 r.

na prawie niemieckim (ius Theutonicum), opartym na wzorcu prawa magdeburskiego [1].

Prawo magdeburskie w XIII w.

było najbardziej rozpowszechnionym i funkcjonalnym systemem prawa miejskiego w Europie Środkowej, regulującym m.in.:

ustrój miasta,

organizację sądownictwa miejskiego,

stosunki własnościowe,

kompetencje organów władzy lokalnej.

Lokacja oznaczała przyznanie wspólnocie miejskiej autonomii w zakresie spraw wewnętrznych, w szczególności sądownictwa i administracji, przy jednoczesnym zachowaniu zwierzchnictwa władcy jako najwyższego suwerena [2].

Status własnościowy

Czeladź była miastem królewskim, należącym do domeny monarszej Korony Królestwa Polskiego [3].

Nie była własnością prywatną możnowładcy ani instytucji kościelnej.

Król zachowywał:

zwierzchność lenną,

prawo zatwierdzania wójta,

prawo najwyższej jurysdykcji.

Jednocześnie nie sprawował bieżącego zarządu miastem, który należał do władz miejskich.

Organy władzy miejskiej

Zgodnie z prawem magdeburskim władza w Czeladzi była sprawowana przez:

wójta (początkowo urząd o charakterze dziedzicznym),

ławę miejską jako organ sądowy,

radę miejską jako organ samorządowy.

W późniejszym okresie wykształcił się również urząd burmistrza jako organ wykonawczy [4].

Miasto posiadało:

własne sądownictwo cywilne oraz ograniczone sądownictwo karne,

prawo uchwalania wilkierzy,

dochody z targów i ceł.

Ciągłość statusu miejskiego

Pomimo zmieniającej się przynależności państwowej (Korona Królestwa Polskiego, zabory, II Rzeczpospolita, PRL), Czeladź zachowała nieprzerwanie status miasta, co odróżnia ją od wielu miejscowości regionu [5].

Zmieniały się:

państwa,

systemy administracyjne,

modele sprawowania władzy.

Nie zmieniło się jedno: Czeladź pozostała miastem prawa, funkcjonującym na podstawie norm, a nie uznaniowości władzy.

Dlaczego to ważne dziś

Od XIII wieku Czeladź funkcjonuje jako:

wspólnota prawna,

zorganizowana jednostka miejska,

miasto o długiej i udokumentowanej tradycji ustrojowej.

To ponad 750 lat ciągłości statusu miejskiego i tożsamości prawnej, a nie wyłącznie historii osadniczej.

📍 Mówmy o historii rzetelnie i na źródłach.

📺 Czeladź TV

Wyrozumski, Dzieje miast w Polsce średniowiecznej, Kraków 1980

Płaza, Historia prawa w Polsce, t.

I, Kraków 2002

Gąsiorowski, Miasta królewskie w Polsce, Warszawa 1978

Bardach, Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa 2005

Mrozowska, M.

Mrozowski, Stare Miasto w Czeladzi, Czeladź 2002

PS.

Po zwróceniu uwagi przez p.

Marka Mrozowskiego doprecyzowaliśmy kilka sformułowań o charakterze ustrojowo-prawnym.

Dziękujemy za merytoryczny głos – zależy nam na rzetelnym i źródłowym opisywaniu historii Czeladzi.

Zobacz oryginalny post na Facebooku