\ud83c\udfd8\ufe0f CZELAD\u0179 MIESZKANIOWA – OD PRL-U DO DZISIAJ
\nOd fi\u0144skich domk\u00f3w, przez wielk\u0105 p\u0142yt\u0119, a\u017c po nowe inwestycje i mieszkania komunalne. Jak naprawd\u0119 budowano Czelad\u017a i co z tego zosta\u0142o do dzi\u015b?<\/p>\n
Czelad\u017a po wojnie nie by\u0142a miastem wygodnym do \u017cycia. Nie by\u0142a te\u017c miastem gotowym na szybki rozw\u00f3j mieszkaniowy. Zanim zacz\u0119to budowa\u0107 nowe osiedla, trzeba by\u0142o najpierw ratowa\u0107 to, co ju\u017c istnia\u0142o. Powojenne realia by\u0142y brutalne – brakowa\u0142o pieni\u0119dzy, materia\u0142\u00f3w budowlanych, infrastruktury, a wiele mieszka\u0144 mia\u0142o niski standard. To w\u0142a\u015bnie od tego punktu startowa\u0142a powojenna Czelad\u017a. Nie od nowoczesno\u015bci. Od nadrabiania wieloletnich brak\u00f3w. \ud83e\uddf1<\/p>\n
W pierwszych latach po 1945 roku nie by\u0142o jeszcze mowy o wielkim budowaniu ca\u0142ych dzielnic. Miasto najpierw pr\u00f3bowa\u0142o przywr\u00f3ci\u0107 do u\u017cytku star\u0105, zdegradowan\u0105 zabudow\u0119. Trzeba by\u0142o \u0142ata\u0107, remontowa\u0107, poprawia\u0107 warunki \u017cycia tam, gdzie by\u0142o to w og\u00f3le mo\u017cliwe. Dopiero p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze powa\u017cniejsze inwestycje mieszkaniowe.<\/p>\n
Jednym z pierwszych symboli nowego budownictwa w Czeladzi by\u0142y tzw. fi\u0144skie domki na Piaskach, kt\u00f3rych budow\u0119 rozpocz\u0119to ju\u017c w 1949 roku. Dzi\u015b ten fragment historii mo\u017ce brzmie\u0107 niepozornie, ale wtedy by\u0142 to realny znak zmiany. Mieszkania nie powstawa\u0142y jeszcze masowo, ale zaczyna\u0142o by\u0107 wida\u0107, \u017ce miasto pr\u00f3buje odpowiedzie\u0107 na ogromny g\u0142\u00f3d lokalowy. Co wa\u017cne, przy tych inwestycjach pracowali r\u00f3wnie\u017c junacy \u201eS\u0142u\u017cby Polsce\u201d, co dobrze pokazuje klimat epoki – budownictwo mieszkaniowe by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszego, pa\u0144stwowego wysi\u0142ku odbudowy. \ud83c\uddf5\ud83c\uddf1<\/p>\n
Prawdziwszy start nowego budownictwa mieszkaniowego nast\u0105pi\u0142 jednak od 1951 roku, kiedy rozpocz\u0119to budow\u0119 osiedla przy ul. Grodzieckiej. To ju\u017c nie by\u0142a prowizorka ani pojedyncze dzia\u0142ania ratunkowe. To by\u0142 pocz\u0105tek my\u015blenia o Czeladzi jako mie\u015bcie, kt\u00f3re musi si\u0119 rozwija\u0107 tak\u017ce mieszkaniowo. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce du\u017cy udzia\u0142 w tej inwestycji mia\u0142a miejscowa kopalnia. To zreszt\u0105 bardzo charakterystyczne dla tamtych czas\u00f3w – mieszkania by\u0142y budowane nie tylko dla ludzi jako takich, ale r\u00f3wnie\u017c dla ca\u0142ego systemu przemys\u0142owego, kt\u00f3ry potrzebowa\u0142 pracownik\u00f3w, rodzin, zaplecza i stabilizacji spo\u0142ecznej. \u26cf\ufe0f<\/p>\n
I w\u0142a\u015bnie tu dochodzimy do sedna. W PRL-u budownictwo mieszkaniowe nie by\u0142o dodatkiem do rozwoju miasta. Ono by\u0142o jednym z jego fundament\u00f3w. To nie by\u0142a polityka \u201ezobaczymy, czy si\u0119 uda\u201d. To by\u0142a polityka: trzeba budowa\u0107, bo ludzie musz\u0105 gdzie\u015b mieszka\u0107.<\/p>\n
Skala tego procesu by\u0142a naprawd\u0119 du\u017ca. Z lokalnych opracowa\u0144 wynika, \u017ce od 1949 roku do 1975 roku oddano w Czeladzi w nowym budownictwie ponad 19 tysi\u0119cy izb. To bardzo wa\u017cna liczba, bo pokazuje, \u017ce nie m\u00f3wimy tu o pojedynczych budynkach, tylko o szerokim procesie przekszta\u0142cania miasta. Wiadomo r\u00f3wnie\u017c, \u017ce tylko w latach 1971-1974 oddano do u\u017cytku 1015 mieszka\u0144. To ju\u017c liczba, kt\u00f3ra pokazuje wyra\u017anie: w tamtym okresie budownictwo mieszkaniowe sz\u0142o pe\u0142n\u0105 par\u0105. \ud83d\udcc8<\/p>\n
Po 1970 roku nast\u0105pi\u0142o kolejne przyspieszenie. To w\u0142a\u015bnie wtedy do gry wesz\u0142a szerzej wielka p\u0142yta, a wraz z ni\u0105 nowy model rozwoju miasta. Czelad\u017a zacz\u0119\u0142a rosn\u0105\u0107 osiedlami. Nie dom po domu. Nie ulica po ulicy. Osiedlami. Wype\u0142niano luki w zabudowie, zagospodarowywano nowe tereny, tworzono ca\u0142e zespo\u0142y mieszkaniowe.<\/p>\n
Na mapie miasta zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 kolejne znane do dzi\u015b nazwy: Nowotki, Dziekana, osiedle przy ul. Mi\u0142ej i R\u00f3\u017cka, Jana Musia\u0142a, Borowa, Ogrodowa, Pi\u0142sudskiego, a tak\u017ce jednorodzinne S\u0142oneczne. Te miejsca nie wzi\u0119\u0142y si\u0119 znik\u0105d. To nie jest przypadkowa urbanistyka. To efekt bardzo konkretnej polityki mieszkaniowej tamtych lat. \ud83c\udfe2<\/p>\n
I co istotne – PRL nie budowa\u0142 tylko blok\u00f3w. Razem z osiedlami powstawa\u0142o tzw. budownictwo towarzysz\u0105ce. Czyli szko\u0142y, przedszkola, przychodnie, \u017c\u0142obki, pawilony handlowe, punkty us\u0142ugowe. Rozbudowywano tak\u017ce drogi, wodoci\u0105gi, sieci energetyczne, o\u015bwietlenie uliczne i ciep\u0142oci\u0105gi. Mo\u017cna si\u0119 dzi\u015b spiera\u0107 o estetyk\u0119 tej architektury, o jako\u015b\u0107 wykonania, o monotoni\u0119 bry\u0142. Ale jedno trzeba powiedzie\u0107 uczciwie – za tamtym budownictwem sta\u0142 plan. Blok mia\u0142 nie by\u0107 samotn\u0105 wysp\u0105. Mia\u0142 by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci. \ud83c\udfeb\ud83c\udfe5\ud83d\uded2<\/p>\n
Skal\u0119 p\u00f3\u017aniejszego rozwoju dobrze pokazuj\u0105 dane Czeladzkiej Sp\u00f3\u0142dzielni Mieszkaniowej. Na koniec 1980 roku w jej zasobach by\u0142o 2655 mieszka\u0144 w 123 budynkach. Zaledwie kilka lat p\u00f3\u017aniej, do ko\u0144ca 1984 roku, by\u0142o ju\u017c 4316 mieszka\u0144 w 169 budynkach. To przyrost, kt\u00f3rego nie da si\u0119 zlekcewa\u017cy\u0107. To pokazuje, \u017ce p\u00f3\u017any PRL w Czeladzi budowa\u0142 du\u017co, szybko i szeroko. Nie etapami po kilkana\u015bcie lokali. Tylko ca\u0142ymi zespo\u0142ami urbanistycznymi. \ud83c\udfd7\ufe0f<\/p>\n
A jak to wygl\u0105da dzi\u015b?<\/p>\n
Dzi\u015b Czelad\u017a nie buduje ju\u017c w modelu PRL-owskim. Nie ma wielkiego centralnego impulsu, kt\u00f3ry zmienia ca\u0142e obszary miasta naraz. Nie ma jednego systemu, kt\u00f3ry m\u00f3wi: tu powstaje nowe osiedle, tu szko\u0142a, tu pawilon, tu przychodnia, a za chwil\u0119 kolejne setki mieszka\u0144. Dzi\u015b budownictwo mieszkaniowe ma zupe\u0142nie inny charakter – bardziej etapowy, bardziej ostro\u017cny, bardziej sformalizowany i du\u017co mocniej uzale\u017cniony od finansowania, procedur, program\u00f3w i mo\u017cliwo\u015bci samorz\u0105du. \ud83d\udccb<\/p>\n
Najlepszym przyk\u0142adem wsp\u00f3\u0142czesnego budownictwa mieszkaniowego w Czeladzi jest inwestycja przy ul. Hallera. W pierwszym etapie powstaje 5 budynk\u00f3w i 134 lokale mieszkalne. Drugi etap to kolejne 153 lokale. \u0141\u0105cznie mowa wi\u0119c o prawie 300 mieszkaniach w 10 budynkach. To oczywi\u015bcie wa\u017cna i potrzebna inwestycja. Trzeba to powiedzie\u0107 wprost – dla wielu rodzin to szansa na normalniejsze \u017cycie, wi\u0119ksz\u0105 stabilno\u015b\u0107 i realny dost\u0119p do mieszkania. \ud83d\udc4f<\/p>\n
Ale jednocze\u015bnie wida\u0107 wyra\u017anie, jak zmieni\u0142a si\u0119 filozofia budowania miasta. W PRL budowano dzielnicami. Dzi\u015b buduje si\u0119 etapami. W PRL liczy\u0142a si\u0119 przede wszystkim skala. Dzi\u015b liczy si\u0119 te\u017c formalna dost\u0119pno\u015b\u0107, spos\u00f3b naboru, kryteria przydzia\u0142u, \u017ar\u00f3d\u0142a finansowania, standard energetyczny, koszty utrzymania i transparentno\u015b\u0107 procedur. To ju\u017c nie jest opowie\u015b\u0107 o wielkiej ekspansji mieszkaniowej. To jest raczej opowie\u015b\u0107 o tym, jak samorz\u0105d pr\u00f3buje rozs\u0105dnie gospodarowa\u0107 tym, co mo\u017ce zrealizowa\u0107 tu i teraz. \ud83c\udfd8\ufe0f<\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142czesna Czelad\u017a prowadzi te\u017c program \u201eMieszkanie za remont\u201d, kt\u00f3ry pokazuje kolejny wa\u017cny kierunek. Dzi\u015b polityka mieszkaniowa to nie tylko stawianie nowych blok\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c zarz\u0105dzanie ju\u017c istniej\u0105cym zasobem. To pr\u00f3ba odpowiadania na potrzeby mieszka\u0144c\u00f3w nie tylko przez nowe inwestycje, ale r\u00f3wnie\u017c przez przywracanie lokali do \u017cycia. Czyli mniej wielkich hase\u0142, a wi\u0119cej konkretu, regulamin\u00f3w, list, uchwa\u0142, nabor\u00f3w i miejskiego zarz\u0105dzania. \ud83d\udee0\ufe0f<\/p>\n
I w\u0142a\u015bnie dlatego historia budownictwa mieszkaniowego w Czeladzi jest tak ciekawa. Bo pokazuje dwie zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne epoki.<\/p>\n
PRL budowa\u0142 szeroko, szybko i systemowo.
\nWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 buduje ostro\u017cniej, etapami i pod \u015bcis\u0142\u0105 kontrol\u0105 procedur.<\/p>\n
Jedna epoka zostawi\u0142a po sobie map\u0119 osiedli, kt\u00f3re do dzi\u015b definiuj\u0105 miejski krajobraz. Druga dopisuje do tej mapy nowe punkty – mniej spektakularne, ale by\u0107 mo\u017ce lepiej dopasowane do obecnych reali\u00f3w.<\/p>\n
Czy dzisiejsza Czelad\u017a buduje za ma\u0142o?
\nCzy PRL budowa\u0142 szybciej, bo po prostu m\u00f3g\u0142 mniej pyta\u0107, a wi\u0119cej robi\u0107?
\nCzy dzi\u015b wa\u017cniejsza jest jako\u015b\u0107, czy nadal przede wszystkim liczba mieszka\u0144?
\nI czy potrafimy jeszcze my\u015ble\u0107 o polityce mieszkaniowej w d\u0142ugim horyzoncie, a nie tylko kadencyjnie? \ud83e\udd14<\/p>\n
Jedno jest pewne – temat mieszka\u0144 w Czeladzi nie jest spraw\u0105 drugorz\u0119dn\u0105. To temat o tym, jak rozwija si\u0119 miasto, komu daje szans\u0119 na normalne \u017cycie i czy nad\u0105\u017ca za potrzebami swoich mieszka\u0144c\u00f3w. A historia pokazuje jasno, \u017ce gdy Czelad\u017a budowa\u0142a odwa\u017cnie, zmienia\u0142a si\u0119 naprawd\u0119.<\/p>\n
\ud83d\udccdBo mieszkania to nie tylko \u015bciany i metry kwadratowe.
\nTo jako\u015b\u0107 \u017cycia.
\nTo bezpiecze\u0144stwo rodzin.
\nTo przysz\u0142o\u015b\u0107 miasta.<\/p>\n
#Czelad\u017a #wCzeladzi #HistoriaCzeladzi #PRL #BudownictwoMieszkaniowe #Osiedla #CzeladzkieOsiedla #WielkaP\u0142yta #Fi\u0144skieDomki #Piaski #Hallera #MieszkaniaKomunalne #MieszkanieZaRemont #Samorz\u0105d #Rozw\u00f3jMiasta #LokalnaHistoria #Zag\u0142\u0119bie #Mieszkalnictwo #Czelad\u017aKiedy\u015bIDzi\u015b #MiastoDlaMieszka\u0144c\u00f3w<\/p>\n