Uroczyste ods\u0142oni\u0119cie w Czeladzi. Kto, kiedy, jak, gdzie?<\/p>\n
By\u0142 pa\u017adziernik 1977 roku. Czelad\u017a dosta\u0142a wtedy widowisko skrojone dok\u0142adnie pod realia Polski Ludowej: oficjaln\u0105 ceremoni\u0119, polityczny ci\u0119\u017car najwy\u017cszej rangi, t\u0142um, symbolik\u0119 robotnicz\u0105 i monument, kt\u00f3ry mia\u0142 nie tylko upami\u0119tnia\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107, ale te\u017c opowiada\u0107 mieszka\u0144com, jak maj\u0105 j\u0105 rozumie\u0107. W centrum tego wydarzenia stan\u0105\u0142 pomnik przed Urz\u0119dem Miasta – dzie\u0142o po\u015bwi\u0119cone tzw. Komunistycznej Radzie Miejskiej w Czeladzi, wybranej w 1927 roku.<\/p>\n
Najwa\u017cniejsze pytanie brzmi: kto ods\u0142ania\u0142? Odpowied\u017a jest jednoznaczna. By\u0142 to Edward Gierek, w\u00f3wczas I sekretarz Komitetu Centralnego PZPR. Regionalna prasa z 28 pa\u017adziernika 1977 roku nie zostawia tu pola do w\u0105tpliwo\u015bci – na pierwszej stronie pokazano fotografi\u0119 z podpisem, \u017ce Gierek dokonuje uroczystego ods\u0142oni\u0119cia pomnika upami\u0119tniaj\u0105cego 50. rocznic\u0119 powstania Komunistycznej Rady Miejskiej. P\u00f3\u017aniejsze opracowanie \u201eCzeladzkie pomniki\u201d r\u00f3wnie\u017c wskazuje wprost, \u017ce ods\u0142oni\u0119cia dokona\u0142 Edward Gierek.<\/p>\n
Gdzie? Przed Urz\u0119dem Miasta Czeladzi. To w\u0142a\u015bnie tam ustawiono monument, kt\u00f3ry w p\u00f3\u017aniejszych publikacjach nazwano \u201ePomnikiem Z\u0142amanych Sztandar\u00f3w\u201d. Lokalna prasa samorz\u0105dowa opisywa\u0142a go jako obiekt stoj\u0105cy przed urz\u0119dem, od strony ul. Katowickiej, natomiast opracowanie o czeladzkich pomnikach dodaje, \u017ce symbolizowa\u0142 z\u0142amane sztandary i mia\u0142 przypomina\u0107 o kr\u00f3tkich rz\u0105dach lewicowej rady miejskiej z lat 1927-1928.<\/p>\n
Jak wygl\u0105da\u0142 ten pomnik? Nie by\u0142 to zwyk\u0142y obelisk. Autor projektu, Bronis\u0142aw Chromy, nada\u0142 mu form\u0119 stylizowanego kowad\u0142a – symbolu ci\u0119\u017ckiej pracy – po\u0142\u0105czonego z rozwini\u0119tymi sztandarami z utr\u0105conym drzewcem. Wykonano go z blachy chromoniklowej, a generalnym wykonawc\u0105 by\u0142 rze\u017abiarz Stanis\u0142aw Hocha\u0142. Jedna ze stron zawiera\u0142a p\u0142askorze\u017ab\u0119 przedstawiaj\u0105c\u0105 grup\u0119 ludzi na pochodzie ze sztandarami, druga – napis gloryfikuj\u0105cy komunistycznych dzia\u0142aczy ruchu robotniczego, kt\u00f3rzy mieli stworzy\u0107 \u201epierwsz\u0105 w Polsce komunistyczn\u0105 Rad\u0119 Miejsk\u0105 w Czeladzi\u201d.<\/p>\n
Po co to zrobiono? Oficjalnie: dla uczczenia 50-lecia zwyci\u0119stwa Bloku Jedno\u015bci Robotniczej w wyborach do rady miejskiej. W praktyce by\u0142 to klasyczny gest propagandowy p\u00f3\u017anego PRL. W ksi\u0105\u017cce \u201eCzelad\u017a\u201d autorzy pisz\u0105 wprost, \u017ce ods\u0142oni\u0119cie tego pomnika by\u0142o \u201epunktem kulminacyjnym\u201d lokalnej akcji propagandowej. To bardzo mocne sformu\u0142owanie, ale trafne. Pomnik nie by\u0142 neutralnym znakiem pami\u0119ci. By\u0142 politycznym komunikatem w przestrzeni publicznej, ustawionym po to, by sankcjonowa\u0107 konkretn\u0105 narracj\u0119 o historii miasta.<\/p>\n
Najciekawsza jest jednak sprawa daty. I tu trzeba m\u00f3wi\u0107 uczciwie: \u017ar\u00f3d\u0142a nie s\u0105 ca\u0142kiem zgodne. Najbli\u017csza wydarzeniu relacja prasowa z \u201eWiadomo\u015bci Zag\u0142\u0119bia\u201d podaje, \u017ce Gierek przebywa\u0142 w regionie i odwiedzi\u0142 Czelad\u017a 21 pa\u017adziernika 1977 roku, bior\u0105c udzia\u0142 w uroczysto\u015bciach zwi\u0105zanych z 50. rocznic\u0105 zwyci\u0119stwa komunist\u00f3w w wyborach do rady miejskiej; to \u017ar\u00f3d\u0142o pokazuje te\u017c fotografi\u0119 samego aktu ods\u0142oni\u0119cia. Z kolei opracowanie \u201eCzeladzkie pomniki\u201d wskazuje dat\u0119 23 pa\u017adziernika 1977 roku. Jeszcze p\u00f3\u017aniejszy tekst w \u201eEchu Czeladzi\u201d podaje 21 listopada 1977 roku, co koliduje z pras\u0105 z pa\u017adziernika 1977 i najpewniej jest omy\u0142k\u0105 redakcyjn\u0105. Najbezpieczniej wi\u0119c napisa\u0107 tak: uroczysto\u015b\u0107 odby\u0142a si\u0119 w pa\u017adzierniku 1977 roku, z udzia\u0142em Edwarda Gierka, a najbardziej pierwotny i najmocniejszy \u015blad prasowy prowadzi do daty 21 pa\u017adziernika 1977 roku.<\/p>\n
Warto te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce sam pomnik nie wyr\u00f3s\u0142 z pustki. Odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do wydarze\u0144 z 1927 roku, kiedy Blok Jedno\u015bci Robotniczej zdoby\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 mandat\u00f3w w radzie miejskiej Czeladzi. P\u00f3\u017aniejsze opracowania podkre\u015blaj\u0105, \u017ce by\u0142a to w mi\u0119dzywojennej Polsce sytuacja wyj\u0105tkowa, a po latach PRL uczyni\u0142 z niej lokalny mit polityczny. W\u0142a\u015bnie dlatego w 1977 roku w\u0142adza wr\u00f3ci\u0142a do tego epizodu z takim rozmachem – nie po to, by tylko wspomina\u0107, ale po to, by legitymizowa\u0107 siebie poprzez histori\u0119 miasta.<\/p>\n
Je\u015bli wi\u0119c dzi\u015b kto\u015b pyta: kto, kiedy, jak i gdzie? – odpowied\u017a brzmi: Edward Gierek, pa\u017adziernik 1977 roku, przed Urz\u0119dem Miasta w Czeladzi, w oprawie typowej dla pa\u0144stwowej ceremonii PRL, przy ods\u0142oni\u0119ciu pomnika zaprojektowanego jako symbol robotniczej si\u0142y i komunistycznej legendy miasta. To nie by\u0142 zwyk\u0142y akt estetyczny. To by\u0142a starannie wyre\u017cyserowana polityka pami\u0119ci.<\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142a:
\n1. \u201eWiadomo\u015bci Zag\u0142\u0119bia\u201d, nr 43, 28 pa\u017adziernika 1977 r., s. 1-2 – materia\u0142 prasowy dotycz\u0105cy uroczysto\u015bci z udzia\u0142em Edwarda Gierka w Czeladzi oraz ods\u0142oni\u0119cia pomnika upami\u0119tniaj\u0105cego 50 rocznic\u0119 powstania Komunistycznej Rady Miejskiej.
\n2. Artur Rejdak, \u201eCzeladzkie pomniki\u201d, w: \u201eZeszyty Czeladzkie\u201d – opracowanie dotycz\u0105ce Pomnika Z\u0142amanych Sztandar\u00f3w przed Urz\u0119dem Miasta w Czeladzi, jego symboliki, autorstwa i okoliczno\u015bci ods\u0142oni\u0119cia.
\n3. Marek Mrozowski, Gra\u017cyna Str\u0105czek, Iwona Szaleniec, \u201eCzelad\u017a\u201d, Czelad\u017a 2002 – opracowanie historyczne, w kt\u00f3rym ods\u0142oni\u0119cie pomnika z 1977 r. zosta\u0142o wskazane jako punkt kulminacyjny lokalnej akcji propagandowej PRL.
\n4. \u201eBibliografia zawarto\u015bci Zeszyt\u00f3w Czeladzkich\u201d – zestawienie pomocnicze do identyfikacji tekst\u00f3w dotycz\u0105cych historii Czeladzi po 1945 r., w tym zeszytu 4 zawieraj\u0105cego tekst \u201eMiasto Czelad\u017a: lata 1944-1987\u201d.<\/p>\n
#Czeladz #HistoriaCzeladzi #PRL #Komunizm #EdwardGierek #Zaglebie #ZaglebieDbrowskie #HistoriaLokalna #CzeladzHistoria #Pomnik #PomnikZlamanychSztandarow #WiadomosciZaglebia #ZeszytyCzeladzkie #MuzeumPamieci #HistoriaMiasta #DawnaCzeladz #CzeladzKiedys #SladamiHistorii #wCzeladziTV<\/p>\n