Zaw\u00f3d: burmistrz. Czy wcze\u015bniejsza profesja wp\u0142ywa na spos\u00f3b rz\u0105dzenia miastem?<\/p>\n
Miasto nie jest tylko bud\u017cetem, urz\u0119dem, uchwa\u0142\u0105 i przetargiem. Miasto jest tak\u017ce odbiciem cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nim zarz\u0105dza.<\/p>\n
Nie w sensie prywatnym. Nie chodzi o charakterologiczne ocenianie kogokolwiek przy kawie. Chodzi o co\u015b powa\u017cniejszego: o zawodowy nawyk my\u015blenia.<\/p>\n
Bo nikt nie zostaje burmistrzem jako czysta karta. Ka\u017cdy wnosi do urz\u0119du w\u0142asn\u0105 histori\u0119: zaw\u00f3d, wykszta\u0142cenie, \u015brodowisko, j\u0119zyk, spos\u00f3b reagowania na krytyk\u0119, rozumienie autorytetu, podej\u015bcie do procedur i w\u0142asny odruch decyzyjny.<\/p>\n
Nauczyciel inaczej s\u0142yszy pytanie mieszka\u0144ca ni\u017c prawnik.
\nPrawnik inaczej patrzy na przetarg ni\u017c marketingowiec.
\nMarketingowiec inaczej rozumie komunikacj\u0119 miasta ni\u017c spo\u0142ecznik.
\nSpo\u0142ecznik inaczej reaguje na lokalny konflikt ni\u017c mened\u017cer.<\/p>\n
I w\u0142a\u015bnie dlatego warto zada\u0107 pytanie: czy zaw\u00f3d burmistrza wp\u0142ywa na spos\u00f3b zarz\u0105dzania miastem?<\/p>\n
Nie jako wyrok. Jako narz\u0119dzie analizy.<\/p>\n
Zaw\u00f3d, habitus i w\u0142adza lokalna<\/p>\n
W socjologii istnieje poj\u0119cie, kt\u00f3re dobrze opisuje ten mechanizm: habitus. Pierre Bourdieu u\u017cywa\u0142 go do opisania trwa\u0142ych wzorc\u00f3w my\u015blenia, zachowania i oceniania, kt\u00f3re cz\u0142owiek nabywa w okre\u015blonym \u015brodowisku spo\u0142ecznym. Nie chodzi o determinizm. Chodzi o \u201enaturalny odruch\u201d, kt\u00f3ry cz\u0142owiek wynosi z wcze\u015bniejszych r\u00f3l spo\u0142ecznych i zawodowych. \u0179r\u00f3d\u0142a omawiaj\u0105ce Bourdieu wskazuj\u0105, \u017ce habitus obejmuje trwa\u0142e wzorce my\u015blenia, praktyki i gustu, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 z dzia\u0142aniem.<\/p>\n
Z kolei Max Weber, analizuj\u0105c w\u0142adz\u0119, pokazywa\u0142, \u017ce autorytet mo\u017ce opiera\u0107 si\u0119 m.in. na tradycji, charyzmie albo legalno-racjonalnym porz\u0105dku. W samorz\u0105dzie te porz\u0105dki cz\u0119sto si\u0119 mieszaj\u0105: formalny urz\u0105d \u0142\u0105czy si\u0119 z osobistym autorytetem, do\u015bwiadczeniem, rozpoznawalno\u015bci\u0105 i stylem komunikacji.<\/p>\n
Dlatego poni\u017csze modele nie s\u0105 etykietami personalnymi. To typy idealne, czyli uproszczone narz\u0119dzia opisu rzeczywisto\u015bci. Pomagaj\u0105 zobaczy\u0107, jaki styl zarz\u0105dzania mo\u017ce wyrasta\u0107 z wcze\u015bniejszej \u015bcie\u017cki zawodowej w\u0142odarza.<\/p>\n
Na przyk\u0142adzie Czeladzi, Wojkowic, B\u0119dzina i Mys\u0142owic wida\u0107 cztery r\u00f3\u017cne logiki rz\u0105dzenia.<\/p>\n
Czelad\u017a: nauczyciel, dyrektor, senator, samorz\u0105dowiec<\/p>\n
W przypadku Czeladzi mamy profil nauczycielsko-instytucjonalny.<\/p>\n
Zbigniew Szaleniec jest opisywany w BIP Czeladzi jako dzia\u0142acz samorz\u0105dowy, by\u0142y zast\u0119pca prezydenta Sosnowca odpowiedzialny za pomoc spo\u0142eczn\u0105 i ochron\u0119 zdrowia, senator VI i VII kadencji, by\u0142y zast\u0119pca burmistrza Czeladzi, radny Rady Miejskiej, cz\u0142onek rady nadzorczej Czeladzkiej Sp\u00f3\u0142dzielni Mieszkaniowej, by\u0142y nauczyciel liceum i dyrektor zespo\u0142u szk\u00f3\u0142. Senat wskazuje tak\u017ce jego wykszta\u0142cenie na AWF w Katowicach oraz studia podyplomowe z administracji i zarz\u0105dzania na Uniwersytecie \u015al\u0105skim.<\/p>\n
To nie jest przypadkowy zestaw do\u015bwiadcze\u0144. To biografia cz\u0142owieka instytucji.<\/p>\n
Szko\u0142a, dyrekcja, samorz\u0105d, Senat, administracja, sp\u00f3\u0142dzielnia, urz\u0105d. Przez lata funkcjonowanie w strukturach, w kt\u00f3rych liczy si\u0119 hierarchia, odpowiedzialno\u015b\u0107, organizacja, rola lidera i autorytet funkcji.<\/p>\n
Taki profil mo\u017ce dawa\u0107 miastu stabilno\u015b\u0107. Mo\u017ce dawa\u0107 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, odporno\u015b\u0107 na presj\u0119, znajomo\u015b\u0107 mechanizm\u00f3w urz\u0119dowych i zdolno\u015b\u0107 prowadzenia du\u017cych projekt\u00f3w przez wiele lat.<\/p>\n
Ale ten sam profil ma te\u017c ryzyko. Zaw\u00f3d nauczyciela i dyrektora uczy t\u0142umaczenia, prowadzenia, oceniania i korygowania. W polityce lokalnej ten odruch mo\u017ce \u0142atwo przej\u015b\u0107 w ton dydaktyczny: \u201eja wyja\u015bniam, mieszka\u0144cy powinni zrozumie\u0107\u201d.<\/p>\n
Wtedy pytanie mieszka\u0144ca nie zawsze jest traktowane jako pe\u0142noprawny element kontroli obywatelskiej. Czasem zaczyna brzmie\u0107 jak zak\u0142\u00f3cenie lekcji.<\/p>\n
To w\u0142a\u015bnie mo\u017cna nazwa\u0107 modelem autorytetu instytucjonalnego. Silny lider, d\u0142ugie do\u015bwiadczenie, urz\u0105d jako centrum decyzyjne, wiara w stabilno\u015b\u0107 i w mandat wynikaj\u0105cy z wieloletniego zaufania.<\/p>\n
Pytanie brzmi: kiedy do\u015bwiadczenie staje si\u0119 atutem, a kiedy zaczyna zamienia\u0107 si\u0119 w przyzwyczajenie do w\u0142asnej racji?<\/p>\n
Wojkowice: prawnik, adwokat, cz\u0142owiek procedury<\/p>\n
Wojkowice pokazuj\u0105 zupe\u0142nie inny typ.<\/p>\n
Tomasz Szczerba jest prawnikiem. Uniwersytet \u015al\u0105ski opisuje go jako absolwenta prawa, osob\u0119 po studiach podyplomowych z prawa zam\u00f3wie\u0144 publicznych, po egzaminie adwokackim, by\u0142ego radnego, przewodnicz\u0105cego Komisji Bud\u017cetu oraz by\u0142ego nauczyciela akademickiego z zakresu prawa.<\/p>\n
To tworzy profil prawniczo-proceduralny.<\/p>\n
Prawnik w samorz\u0105dzie my\u015bli innymi kategoriami. Pyta: jaka jest podstawa prawna? Czy procedura si\u0119 obroni? Czy dokumentacja jest kompletna? Czy przetarg zosta\u0142 dobrze opisany? Jakie jest ryzyko kontroli? Co b\u0119dzie, je\u015bli decyzj\u0119 kto\u015b zaskar\u017cy?<\/p>\n
Dla mieszka\u0144ca taki styl mo\u017ce by\u0107 mniej efektowny. Nie zawsze daje widowiskow\u0105 narracj\u0119. Nie zawsze buduje emocjonaln\u0105 opowie\u015b\u0107 o mie\u015bcie. Ale w praktyce samorz\u0105dowej mo\u017ce by\u0107 bardzo wa\u017cny.<\/p>\n
Miasto to nie tylko wizja. Miasto to tak\u017ce zam\u00f3wienia publiczne, umowy, decyzje, planowanie, bud\u017cet, odpowiedzialno\u015b\u0107 i kontrola. Jeden \u017ale opisany przetarg, jedna niekorzystna umowa albo jedna nieprzemy\u015blana decyzja mog\u0105 kosztowa\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w przez lata.<\/p>\n
Model prawniczy daje wi\u0119c bezpiecze\u0144stwo. Ale ma te\u017c swoje ograniczenie. Mo\u017ce przej\u015b\u0107 w technokratyzm. Wtedy mieszkaniec s\u0142yszy, \u017ce \u201ewszystko odby\u0142o si\u0119 zgodnie z procedur\u0105\u201d, ale nadal nie rozumie, dlaczego p\u0142aci wi\u0119cej, dlaczego sprawa trwa d\u0142ugo albo dlaczego wybrano takie, a nie inne rozwi\u0105zanie.<\/p>\n
To model porz\u0105dku proceduralnego. Silny w dokumentach. Silny w ryzyku. Silny w formalnej odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\n
Pytanie brzmi: czy sama poprawno\u015b\u0107 procedury wystarczy, \u017ceby mieszkaniec mia\u0142 poczucie realnego wp\u0142ywu?<\/p>\n
B\u0119dzin: marketing, zarz\u0105dzanie, projekty i wizerunek<\/p>\n
B\u0119dzin to trzeci przypadek.<\/p>\n
\u0141ukasz Komoniewski jest opisywany przez MamPrawoWiedziec jako prezydent B\u0119dzina, absolwent marketingu i samorz\u0105dowiec. \u0179r\u00f3d\u0142a bran\u017cowe wskazuj\u0105, \u017ce uko\u0144czy\u0142 Wydzia\u0142 Zarz\u0105dzania Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, ze specjalizacjami obejmuj\u0105cymi marketing na rynkach krajowych i zagranicznych, zarz\u0105dzanie projektami europejskimi, informatyk\u0119 w zarz\u0105dzaniu i marketingu oraz studia Executive MBA. Oficjalna strona B\u0119dzina podaje, \u017ce zosta\u0142 zaprzysi\u0119\u017cony na urz\u0105d prezydenta miasta 8 grudnia 2010 r.<\/p>\n
To profil mened\u017cersko-wizerunkowy.<\/p>\n
Tutaj miasto jest nie tylko administracj\u0105. Jest mark\u0105. Projektem. Komunikatem. Obietnic\u0105. Przestrzeni\u0105, kt\u00f3r\u0105 trzeba pokaza\u0107, nazwa\u0107, wypromowa\u0107 i sprzeda\u0107 mieszka\u0144com, inwestorom, mediom oraz otoczeniu zewn\u0119trznemu.<\/p>\n
Ten model dobrze wpisuje si\u0119 w nurt New Public Management, czyli nowego zarz\u0105dzania publicznego. Christopher Hood opisywa\u0142 NPM jako zesp\u00f3\u0142 idei, kt\u00f3re wprowadza\u0142y do administracji publicznej j\u0119zyk efektywno\u015bci, zarz\u0105dzania przez cele, miernik\u00f3w, wynik\u00f3w i mened\u017cerskiego podej\u015bcia do us\u0142ug publicznych.<\/p>\n
W samorz\u0105dzie taki profil mo\u017ce by\u0107 bardzo skuteczny. Bo wsp\u00f3\u0142czesne miasto musi komunikowa\u0107. Musi walczy\u0107 o uwag\u0119. Musi umie\u0107 opowiedzie\u0107 o inwestycjach, pozyska\u0107 \u015brodki, zbudowa\u0107 rozpoznawalno\u015b\u0107 i pokaza\u0107 kierunek.<\/p>\n
Ale tu pojawia si\u0119 ryzyko najprostsze i najpowa\u017cniejsze: PR mo\u017ce zacz\u0105\u0107 przykrywa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n
Wizerunek jest potrzebny, ale nie mo\u017ce zast\u0105pi\u0107 odpowiedzi na pytania o koszty, jako\u015b\u0107 us\u0142ug, przetargi, wod\u0119, \u015bmieci, transport, mieszkania i codzienne problemy mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n
To model zarz\u0105dzania obrazem. Dynamiczny, nowoczesny, sprawny komunikacyjnie.<\/p>\n
Pytanie brzmi: kiedy promocja miasta pomaga mieszka\u0144com rozumie\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107, a kiedy zaczyna j\u0105 zas\u0142ania\u0107?<\/p>\n
Mys\u0142owice: pedagogika specjalna, samorz\u0105d, sport i blisko\u015b\u0107 spraw lokalnych<\/p>\n
Czwarty przyk\u0142ad to Mys\u0142owice. Nie jest to \u201eczysty\u201d model spo\u0142ecznika, bo biografia Dariusza W\u00f3jtowicza zawiera tak\u017ce elementy mened\u017cerskie i proceduralne. W\u0142a\u015bnie dlatego jest ciekawa.<\/p>\n
Oficjalna strona Mys\u0142owic podaje, \u017ce Dariusz W\u00f3jtowicz jest absolwentem pedagogiki specjalnej, ma wykszta\u0142cenie podyplomowe z zakresu Executive MBA oraz prawa zam\u00f3wie\u0144 publicznych, a do\u015bwiadczenie zawodowe zdobywa\u0142 m.in. w Zak\u0142adzie Oczyszczania Miasta i \u015al\u0105skim Zarz\u0105dzie Melioracji i Urz\u0105dze\u0144 Wodnych. Gov.pl wskazuje dodatkowo, \u017ce od 1998 r. zasiada\u0142 w Radzie Miasta Mys\u0142owice, a od 2018 r. pe\u0142ni funkcj\u0119 prezydenta miasta.<\/p>\n
To profil spo\u0142ecznikowsko-samorz\u0105dowy, uzupe\u0142niony o do\u015bwiadczenie mened\u017cerskie i techniczne.<\/p>\n
Taki model wyrasta nie tylko z gabinetu i dokument\u00f3w, ale tak\u017ce z terenu: z kontaktu z mieszka\u0144cami, miejskimi problemami, sportem, lokalnymi instytucjami, codziennym funkcjonowaniem miasta.<\/p>\n
W literaturze najbli\u017cej mu do podej\u015bcia governance i collaborative governance, czyli zarz\u0105dzania opartego na wsp\u00f3\u0142pracy, dialogu i w\u0142\u0105czaniu interesariuszy. Ansell i Gash opisuj\u0105 collaborative governance jako form\u0119 zarz\u0105dzania, w kt\u00f3rej podmioty publiczne i prywatne spotykaj\u0105 si\u0119 we wsp\u00f3lnych forach, aby podejmowa\u0107 decyzje w spos\u00f3b nastawiony na konsensus.<\/p>\n
Ten model ma du\u017c\u0105 zalet\u0119: skraca dystans mi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 a mieszka\u0144cem. Daje wi\u0119ksz\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na lokalne napi\u0119cia, codzienne problemy, emocje spo\u0142eczne i sprawy, kt\u00f3re z perspektywy urz\u0119du wygl\u0105daj\u0105 na drobne, ale dla mieszka\u0144ca s\u0105 realnym ci\u0119\u017carem.<\/p>\n
Ale ma te\u017c ryzyko. Spo\u0142ecznikowski styl mo\u017ce przej\u015b\u0107 w zarz\u0105dzanie interwencyjne: od sprawy do sprawy, od konfliktu do konfliktu, od emocji do emocji. Miasto mo\u017ce wtedy reagowa\u0107 szybko, ale nie zawsze systemowo.<\/p>\n
To model blisko\u015bci i reakcji.<\/p>\n
Pytanie brzmi: czy mo\u017cna by\u0107 blisko ludzi, nie trac\u0105c ch\u0142odnej strategii zarz\u0105dzania ca\u0142ym miastem?<\/p>\n
Cztery biografie, cztery odruchy rz\u0105dzenia<\/p>\n
Na tych przyk\u0142adach wida\u0107 nie tyle cztery miasta, ile cztery zawodowe logiki w\u0142adzy.<\/p>\n
Czelad\u017a pokazuje model autorytetu instytucjonalnego: nauczyciel, dyrektor, senator, wieloletni samorz\u0105dowiec.<\/p>\n
Wojkowice pokazuj\u0105 model porz\u0105dku proceduralnego: prawnik, adwokat, cz\u0142owiek bud\u017cetu, zam\u00f3wie\u0144 publicznych i formalnej odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\n
B\u0119dzin pokazuje model mened\u017cersko-wizerunkowy: marketing, zarz\u0105dzanie, projekty, MBA, komunikacja i marka miasta.<\/p>\n
Mys\u0142owice pokazuj\u0105 model spo\u0142ecznikowsko-samorz\u0105dowy: pedagogika, samorz\u0105d od wielu lat, do\u015bwiadczenie w miejskich strukturach, sport, lokalno\u015b\u0107 i element zarz\u0105dzania blisko ludzi.<\/p>\n
\u017baden z tych modeli nie jest sam w sobie dobry albo z\u0142y. Ka\u017cdy mo\u017ce by\u0107 si\u0142\u0105. Ka\u017cdy mo\u017ce te\u017c sta\u0107 si\u0119 s\u0142abo\u015bci\u0105.<\/p>\n
Autorytet instytucjonalny daje stabilno\u015b\u0107, ale mo\u017ce przej\u015b\u0107 w paternalizm.
\nPorz\u0105dek proceduralny daje bezpiecze\u0144stwo, ale mo\u017ce przej\u015b\u0107 w ch\u0142odny technokratyzm.
\nModel mened\u017cersko-wizerunkowy daje dynamik\u0119, ale mo\u017ce przej\u015b\u0107 w PR.
\nModel spo\u0142ecznikowski daje blisko\u015b\u0107 ludzi, ale mo\u017ce przej\u015b\u0107 w zarz\u0105dzanie emocjami i interwencjami.<\/p>\n
Dlatego dobre miasto nie powinno by\u0107 zarz\u0105dzane jednym zawodowym odruchem.<\/p>\n
Miasto nie jest szko\u0142\u0105, w kt\u00f3rej mieszka\u0144c\u00f3w trzeba poucza\u0107.
\nMiasto nie jest kancelari\u0105, w kt\u00f3rej wszystko sprowadza si\u0119 do procedury.
\nMiasto nie jest agencj\u0105 reklamow\u0105, w kt\u00f3rej najwa\u017cniejszy jest przekaz.
\nMiasto nie jest te\u017c dy\u017curem interwencyjnym, gdzie ka\u017cd\u0105 decyzj\u0119 podejmuje si\u0119 pod wp\u0142ywem bie\u017c\u0105cego napi\u0119cia.<\/p>\n
Miasto jest wsp\u00f3lnot\u0105. Ale wsp\u00f3lnot\u0105, kt\u00f3ra potrzebuje prawa, pieni\u0119dzy, danych, procedur, wyobra\u017ani, rozmowy, empatii i kontroli obywatelskiej.<\/p>\n
Najwa\u017cniejsze pytanie dla Czeladzi<\/p>\n
Nie chodzi wi\u0119c tylko o to, kto jest burmistrzem.<\/p>\n
Chodzi o to, jaki model zarz\u0105dzania dominuje w mie\u015bcie.<\/p>\n
Czy mieszka\u0144cy s\u0105 traktowani jak partnerzy, czy jak uczniowie przy tablicy?
\nCzy urz\u0105d wyja\u015bnia, czy tylko komunikuje?
\nCzy krytyka jest rozumiana jako udzia\u0142 obywateli w \u017cyciu miasta, czy jako przeszkadzanie w rz\u0105dzeniu?
\nCzy dane s\u0105 pokazywane z wyprzedzeniem, czy dopiero wtedy, gdy kto\u015b zaczyna pyta\u0107?
\nCzy komunikacja publiczna s\u0142u\u017cy rozmowie, czy budowaniu obrazu w\u0142adzy?<\/p>\n
Najlepszy w\u0142odarz to nie ten, kt\u00f3ry ma jeden mocny zawodowy odruch.<\/p>\n
Najlepszy w\u0142odarz to ten, kt\u00f3ry zna w\u0142asne ograniczenia i potrafi zbudowa\u0107 zesp\u00f3\u0142 uzupe\u0142niaj\u0105cy jego s\u0142absze strony.<\/p>\n
Bo zarz\u0105dzanie miastem nie polega na tym, \u017ceby zawsze mie\u0107 racj\u0119.<\/p>\n
Polega na tym, \u017ceby s\u0142ucha\u0107, sprawdza\u0107, wyja\u015bnia\u0107, korygowa\u0107 b\u0142\u0119dy i pami\u0119ta\u0107, \u017ce mieszkaniec nie jest dodatkiem do miasta.<\/p>\n
Mieszkaniec jest jego sensem.<\/p>\n
I dlatego pytanie zostaje otwarte:<\/p>\n
kt\u00f3ry model zarz\u0105dzania sprawdza si\u0119 w praktyce najlepiej?<\/p>\n
Model autorytetu instytucjonalnego?
\nModel porz\u0105dku proceduralnego?
\nModel mened\u017cersko-wizerunkowy?
\nA mo\u017ce model spo\u0142ecznikowsko-samorz\u0105dowy?<\/p>\n
I najwa\u017cniejsze:<\/p>\n
jakiego modelu zarz\u0105dzania potrzebuje dzi\u015b Czelad\u017a?<\/p>\n
Nota metodologiczna<\/p>\n
Przedstawione modele maj\u0105 charakter publicystyczno-analityczny. Nie s\u0105 diagnoz\u0105 osobowo\u015bci ani ocen\u0105 prywatnych cech poszczeg\u00f3lnych w\u0142odarzy. S\u0105 typami idealnymi, zbudowanymi na podstawie literatury z zakresu socjologii w\u0142adzy, habitusu, zarz\u0105dzania publicznego, New Public Management oraz governance. S\u0142u\u017c\u0105 opisowi mo\u017cliwych styl\u00f3w zarz\u0105dzania wynikaj\u0105cych z wcze\u015bniejszych zawod\u00f3w, wykszta\u0142cenia i do\u015bwiadcze\u0144 publicznych.<\/p>\n
Bibliografia
\nWeber M., Gospodarka i spo\u0142ecze\u0144stwo. Zarys socjologii rozumiej\u0105cej, Warszawa: PWN.
\nBourdieu P., Outline of a Theory of Practice, Cambridge: Cambridge University Press, 1977.
\nBourdieu P., The Logic of Practice, Stanford: Stanford University Press, 1990.
\nHood C., A Public Management for All Seasons?, \u201ePublic Administration\u201d, 1991, vol. 69, nr 1, s. 3-19.
\nOsborne S.P., The New Public Governance?, \u201ePublic Management Review\u201d, 2006, vol. 8, nr 3, s. 377-387.
\nAnsell C., Gash A., Collaborative Governance in Theory and Practice, \u201eJournal of Public Administration Research and Theory\u201d, 2008, vol. 18, nr 4, s. 543-571.
\nArnstein S.R., A Ladder of Citizen Participation, \u201eJournal of the American Institute of Planners\u201d, 1969, vol. 35, nr 4, s. 216-224.
\nPutnam R.D., Leonardi R., Nanetti R.Y., Making Democracy Work. Civic Traditions in Modern Italy, Princeton: Princeton University Press, 1993.
\nDenhardt R.B., Denhardt J.V., The New Public Service: Serving Rather than Steering, \u201ePublic Administration Review\u201d, 2000, vol. 60, nr 6, s. 549-559.
\n\u0179r\u00f3d\u0142a biograficzne
\nBIP Czelad\u017a – biogram Burmistrza Miasta Czelad\u017a Zbigniewa Szale\u0144ca.
\nSenat RP – biogram Zbigniewa Szale\u0144ca.
\nUniwersytet \u015al\u0105ski – profil Tomasza Szczerby.
\nMamPrawoWiedziec.pl – profil \u0141ukasza Komoniewskiego.
\nEuropejski Kongres Gospodarczy – profil \u0141ukasza Komoniewskiego.
\nOficjalna strona Miasta B\u0119dzina – profil Prezydenta Miasta B\u0119dzina.
\nOficjalna strona Miasta Mys\u0142owice – profil Prezydenta Miasta Mys\u0142owice.
\nGov.pl – profil Dariusza W\u00f3jtowicza.<\/p>\n