Dom Ludowy na Saturnie – od centrum życia do ruiny
Są w Czeladzi miejsca, które mówią o historii miasta więcej niż niejeden podręcznik. Jednym z nich jest dawny Dom Ludowy na Saturnie przy dzisiejszej ul. 21 Listopada 10. To nie był zwykły budynek. Przez lata był jednym z najważniejszych punktów życia społecznego, kulturalnego i oświatowego w tej części miasta.
Trzeba to powiedzieć wprost: wiele osób pamięta to miejsce jako dawny dom kultury kopalni Saturn, ale jego historia jest dużo starsza. W źródłach pojawiają się różne nazwy tego obiektu – od Gospody Saturnowskiej, przez Dom Ludowy, po późniejszy Dom Kultury. Po wojnie, w latach 1945-1976, działał tam właśnie Dom Kultury kopalni „Saturn”, później „Czerwona Gwardia”.
Co ważne, sam budynek jest starszy niż jego powojenna funkcja. Dokumenty miejskie wskazują, że został wzniesiony w latach 1907-1908, natomiast źródła historyczne wiążą pełne funkcjonowanie Domu Ludowego najpóźniej z rokiem 1910. Najuczciwiej więc napisać tak: gmach powstał na przełomie lat 1907-1908, a jako Dom Ludowy działał już na pewno na początku drugiej dekady XX wieku.
To miejsce naprawdę żyło. Działały tu organizacje społeczne, oświatowe i patriotyczne. W źródłach pojawiają się m.in. orkiestra dęta kopalni „Saturn”, Towarzystwo Abstynentów „Przyszłość”, Towarzystwo Artystyczne, „Sokół”, harcerstwo, biblioteka, czytelnia i działalność odczytowa. Dom Ludowy był po prostu sercem społecznego Saturnu.
I właśnie dlatego dzisiejszy obraz tego miejsca tak mocno uderza. Mówimy nie o przypadkowej ruinie, ale o obiekcie, który był częścią tożsamości Czeladzi. Miasto samo wskazuje w swoich dokumentach, że budynek jest od lat nieużytkowany, znajduje się w bardzo złym stanie technicznym, a w 2022 roku doszło tam do katastrofy budowlanej związanej z zawaleniem części dachu.
To jeden z tych zabytków, przy których warto zadać proste pytanie: czy Czeladź chce jeszcze ratować własną pamięć, czy tylko ją opisywać w czasie przeszłym?
Bibliografia:
Władysław Kwaśniak, Dom Ludowy na Saturnie, „Zeszyty Czeladzkie”, nr 7/2000.
Uchwała nr LXXX/1074/2024 Rady Miejskiej w Czeladzi oraz materiały planistyczne miasta dotyczące Starej Kolonii i dawnego Domu Ludowego.
Zdjęcie: Dziennik Zachodni
#Czeladź #wCzeladziTV #DomLudowy #Saturn #StaraKolonia #ZabytkiCzeladzi #HistoriaCzeladzi #CzeladzkieZabytki #Dziedzictwo #Śląsk #Zagłębie #KopalniaSaturn #DomKultury #LokalnaHistoria #RatujmyZabytki #Architektura #TożsamośćMiasta #CzeladzkieHistorie
Leave a Reply