Seria „Czeladź. Miasto na granicy” · część 10 z 15. Zobacz wszystkie artykuły z serii.
Pierwszy zapisany konflikt
Lokalne kalendaria wskazują rok 1894 jako czas pierwszego strajku w kopalni „Czeladź” na Piaskach. Zakład znajdował się już wtedy pod kontrolą francuskiej spółki i szybko zwiększał skalę wydobycia.
Konflikty w górnictwie wynikały z połączenia kilku czynników: ciężkiej i niebezpiecznej pracy, dyscypliny narzucanej przez dozór, zależności od zakładowego mieszkania oraz wahań płac i cen żywności. Nawet niewielka zmiana stawki mogła zachwiać budżetem całej rodziny.
Rok 1905 i polityczne przebudzenie
Rewolucja 1905 roku objęła Królestwo Polskie falą strajków, demonstracji i żądań narodowych. Zagłębie Dąbrowskie należało do najważniejszych ośrodków ruchu robotniczego. W kopalnianych miejscowościach postulaty ekonomiczne mieszały się z żądaniami wolności zrzeszania, polskiej szkoły i ograniczenia samowoli administracji rosyjskiej.
Nie każdy górnik był członkiem partii. Strajk mógł wynikać z bardzo konkretnej krzywdy, ale wspólne działanie uczyło organizacji i solidarności.
Wojna, głód i strajki 1917 roku
Muzeum Saturn odnotowuje w 1917 roku strajki o podłożu ekonomicznym w kopalniach „Saturn” i „Czeladź”. Był to czas I wojny światowej, przymusowych zarządów, niedoborów żywności i spadku realnej wartości wynagrodzeń. Zakłady musiały utrzymywać produkcję, a pracownicy ponosili koszty drożyzny i pogarszających się warunków życia.
Opracowania dotyczące przemysłu Zagłębia wskazują na szeroką falę protestów w lipcu 1917 roku. Strajkujący walczyli o poprawę warunków ekonomicznych, ale sam fakt zatrzymania kopalni miał także znaczenie polityczne: pokazywał, że bez załogi nie istnieje przemysłowy system.
Rok 1924 i cena protestu
Po odzyskaniu niepodległości napięcia nie zniknęły. Kryzysy gospodarcze, inflacja i redukcje zatrudnienia prowadziły do kolejnych sporów. Biogramy zachowane przez Muzeum Saturn wspominają pracowników zwalnianych po udziale w strajku z 1924 roku.
Sankcja nie kończyła się na utracie pensji. Człowiek oznaczony jako aktywista mógł mieć trudności ze znalezieniem pracy w innych zakładach. Dlatego uczestnictwo w proteście wymagało wsparcia sąsiadów i rodzin.
Strajk jako część pamięci miasta
Historia górnictwa bywa przedstawiana przez pryzmat rekordów wydobycia, maszyn i szybów. Bez historii sporów obraz pozostaje niepełny. To pracownicy wymuszali dyskusję o czasie pracy, płacach, bezpieczeństwie i odpowiedzialności właścicieli.
Czeladzkie strajki nie tworzą jednej prostej opowieści ideologicznej. Były odpowiedzią na konkretne warunki i zmieniające się ustroje: carat, okupację wojenną i II Rzeczpospolitą. Łączyło je przekonanie, że praca górnika nie może oznaczać całkowitej bezsilności.
Komentarze
Nie ma jeszcze komentarzy pod tym artykułem.