Nota o ilustracjach: grafiki w tym materiale są ilustracjami redakcyjnymi wygenerowanymi przy wsparciu AI. Liczby pochodzą z dokumentów wskazanych w sekcji „Źródła i metodologia”.

Dla zobrazowania skali miejskich wydatków przyjmijmy porównanie:
skoro finanse miasta to około 300 mln zł, można
potraktować je jak budżet rodziny dysponującej 300 tys. zł
rocznie. W takim przeliczeniu wydatek rzędu 200 tys.
zł odpowiada mniej więcej 200 zł.

Matematycznie wszystko się zgadza.

Skoro jednak raz przyjmujemy takie porównanie, warto zastosować je
nie tylko do jednego wydatku, ale do całych finansów
miasta.

Dlatego wzięliśmy Wieloletnią Prognozę Finansową Czeladzi i wszystkie
podstawowe kwoty podzieliliśmy przez tysiąc.

Powstała Rodzina Czeladzianina.

Rodzina
Czeladzianina ma 300 tys. zł. Brzmi dobrze

Według WPF przyjętej uchwałą Rady Miejskiej z 12 sierpnia 2026 r.
dochody Czeladzi na 2026 r. wynoszą 300 300 355,04 zł.
Wydatki są wyższe i wynoszą 304 219 778,22 zł. Oznacza
to planowany deficyt w wysokości 3 919 423,18 zł.

Przełóżmy to na skalę rodzinnej analogii:

Budżet miasta Rodzina Czeladzianina
dochody: 300 300 355 zł 300 300 zł
wydatki: 304 219 778 zł 304 220 zł
wynik: –3 919 423 zł –3 919 zł

Czyli nasza przykładowa rodzina rzeczywiście dysponuje około
300 tys. zł rocznie.

Tyle że planuje wydać nieco ponad 304 tys. zł.

Na koniec rachunku brakuje jej około 3,9 tys.
zł.

I tutaj rodzinne porównanie dopiero zaczyna być ciekawe.

300 tys. zł
dochodu? Tak. Ale nie wszystko jest „pensją”

Ilustracja AI: rodzinne przeliczenie dochodów Czeladzi — bieżące 229 358 zł, majątkowe 70 943 zł, w tym sprzedaż majątku 23 665 zł.
Dochody Czeladzi w rodzinnym przeliczeniu 1:1000. Ilustracja redakcyjna wygenerowana przy wsparciu AI.

Gdy zwykła rodzina mówi, że ma 300 tys. zł rocznego dochodu, najczęściej myślimy o pensjach, działalności, emeryturach czy innych regularnych wpływach.

W samorządzie konstrukcja dochodów jest inna.

Z zaplanowanych 300,3 mln zł dochodów Czeladzi
229 357 822,44 zł to dochody bieżące, natomiast
70 942 532,60 zł stanowią dochody majątkowe. W tych
ostatnich zapisano 23 665 359 zł ze sprzedaży
majątku.

W naszym rodzinnym przeliczniku wygląda to tak:

  • 300 300 zł wszystkich wpływów,
  • 229 358 zł dochodów bieżących,
  • 70 943 zł dochodów majątkowych,
  • w tym 23 665 zł planowanych wpływów ze sprzedaży
    majątku.

Rodzina Czeladzianina może więc powiedzieć: „W tym roku mamy
300 tys. zł.”

Ale pełniejsze zdanie brzmiałoby: „W tym roku mamy 300 tys.
zł wpływów, przy czym ponad 23 tys. zł planujemy uzyskać ze sprzedaży
naszego majątku.”

To już nieco inny obraz domowego budżetu.

Najciekawsze 380 zł w
całym budżecie

Dochody bieżące miasta wynoszą 229 357 822,44 zł, a
wydatki bieżące 228 977 352,72 zł.

Różnica to 380 469,72 zł.

W rodzinnej skali jest to około:

380 zł

Czyli gdyby dochody bieżące potraktować jako odpowiednik regularnych
rodzinnych wpływów, a wydatki bieżące jako regularne koszty
funkcjonowania, margines pomiędzy nimi odpowiada około 380 zł
rocznie.

Budżetu samorządu nie można księgowo utożsamiać z kontem domowym.
Miasto inwestuje, otrzymuje dotacje i działa według innych reguł niż
gospodarstwo domowe. Ale skoro już używamy rodzinnej metafory, warto
doprowadzić ją do końca.

Rodzina Czeladzianina ma też
dług

Ilustracja AI: rodzinne przeliczenie długu Czeladzi — dług 37 852 zł, obsługa długu 2 402 zł i spłata rat 3 577 zł.
Dług i jego obsługa w rodzinnym przeliczeniu 1:1000. Ilustracja redakcyjna wygenerowana przy wsparciu AI.

W WPF kwota długu Czeladzi przypisana do 2026 r. wynosi 37 852 379,73 zł. Na obsługę długu zapisano 2 401 500 zł, a na spłaty rat kapitałowych kredytów i pożyczek oraz wykup papierów wartościowych — 3 576 666,58 zł.

Zatem Rodzina Czeladzianina ma:

  • 37 852 zł długu,
  • 2 402 zł kosztów jego obsługi,
  • 3 577 zł tegorocznych spłat rat i wykupu
    zobowiązań    .

Samo zadłużenie nie oznacza, że miasto znajduje się w finansowych
tarapatach. Zadłużenie samorządu jest normalnym instrumentem
finansowania inwestycji i podlega ustawowym limitom.

Regionalna Izba Obrachunkowa w Katowicach wydała w 2026 r.
pozytywną opinię o możliwości spłaty przez Czeladź
długoterminowych pożyczek z BGK w łącznej wysokości 2 133 966,31
zł. To istotny element całego obrazu: dług istnieje, ale nie ma
podstaw, by z samej jego wysokości wyprowadzać tezę o niewypłacalności
miasta.

Skoro jednak miejskie finanse porównujemy do rodzinnych, rodzinie
trzeba pokazać również kredyty.

W tym roku dobieramy ponad
2 tys. zł

W WPF na 2026 r. zapisano przychody budżetu obejmujące także
2 133 966,31 zł finansowania dłużnego przeznaczonego na pokrycie
deficytu.

Dla Rodziny Czeladzianina oznaczałoby to około 2 134 zł
nowego finansowania dłużnego.

Uproszczony rodzinny obraz wygląda więc następująco:

Mamy około 300 300 zł wpływów. Chcemy wydać około 304 220 zł. Mamy
około 37 852 zł długu. Spłacamy około 3 577 zł zobowiązań. Dobieramy
około 2 134 zł finansowania dłużnego. A 23 665 zł tegorocznych wpływów
planujemy uzyskać ze sprzedaży majątku.

To nadal nie jest opis niewypłacalnej rodziny.

To jednak zdecydowanie więcej informacji niż samo: „Mamy 300
tys. zł rocznie, więc 200 zł nie jest wielkim wydatkiem”.

Coś sprzedajemy nie tylko
w 2026 roku

Ilustracja AI: planowane wpływy ze sprzedaży majątku w przeliczeniu na rodzinę — 23 665 zł w 2026, 15 680 zł w 2027, 7 913 zł w 2028 i 279 zł w 2029.
Planowane, a nie gwarantowane, wpływy ze sprzedaży majątku w skali 1:1000. Ilustracja redakcyjna wygenerowana przy wsparciu AI.

Wieloletnia Prognoza Finansowa przewiduje dochody ze sprzedaży majątku nie tylko w roku bieżącym.

Plan zakłada:

  • 2026 — 23 665 359 zł,
  • 2027 — 15 679 757,71 zł,
  • 2028 — 7 912 921,68 zł,
  • 2029 — 279 404 zł.

Rodzina Czeladzianina wpisałaby więc do swojego planu:

  • 2026 — 23 665 zł,
  • 2027 — 15 680 zł,
  • 2028 — 7 913 zł,
  • 2029 — 279 zł.

To są wartości planowane, a nie gwarancja, że miasto
sprzeda majątek dokładnie za takie kwoty. Nie oznacza to również
automatycznie, że sprzedaż jest skutkiem problemów finansowych —
samorząd może racjonalnie zbywać nieruchomości niepotrzebne do
realizacji zadań publicznych.

Ale rodzinne porównanie wymaga pokazania obu stron. Jeżeli
200 tys. zł zmniejszamy do 200 zł, to 23,7 mln
zł ze sprzedaży majątku również trzeba zmniejszyć do 23,7 tys.
zł.

Co ciekawe: rok zaczynał
się inaczej

Pierwotny budżet Czeladzi na 2026 r., uchwalony 17 grudnia 2025 r.,
zakładał 286 069 363,98 zł dochodów i 282 773
371,98 zł wydatków.

Różnica — 3 295 992 zł — stanowiła nadwyżkę, którą
przeznaczono na spłatę pożyczki i wykup obligacji.

W WPF z 12 sierpnia 2026 r. obraz jest już inny: 300,3 mln zł
dochodów, 304,2 mln zł wydatków i 3,9 mln zł deficytu.

Zmiany budżetu w trakcie roku są w samorządach czymś normalnym:
pojawiają się nowe dotacje, inwestycje, przesunięcia i zadania. Pokazuje
to jednak, dlaczego w rozmowie o kondycji miasta nie wystarczy jedna
duża liczba — „300 milionów”. Liczy się struktura tych
pieniędzy.

I dopiero teraz
wracamy do przykładu choinki

Ilustracja AI: przykład 200 zł w budżecie rodziny odpowiadający 200 tys. zł w skali miasta.
Ilustracja matematycznej analogii 1:1000, a nie informacja o rzeczywistym koszcie pojedynczej choinki. Grafika wygenerowana przy wsparciu AI.

Wróćmy do początku.

Jeżeli przyjmiemy przykład wydatku 200 tys. zł, w
zastosowanej skali będzie to:

200 zł

I tak przedstawiona kwota rzeczywiście nie wygląda imponująco przy
rodzinie, przez której budżet w ciągu roku przepływa około 300 tys.
zł.

Ale po przeanalizowaniu całego budżetu wiemy już również, że ta
rodzina:

  • ma około 300 tys. zł wpływów, ale wydaje około
    304 tys. zł,
  • ma około 38 tys. zł długu,
  • w tym roku korzysta z odpowiednika około 2,1 tys. zł nowego
    finansowania dłużnego    ,
  • spłaca około 3,6 tys. zł zobowiązań,
  • ponad 23,6 tys. zł wpływów planuje uzyskać ze sprzedaży
    majątku    ,
  • a różnica pomiędzy dochodami i wydatkami bieżącymi odpowiada około
    380 zł.

I wtedy pytanie o „choinkę za 200 zł” wygląda już inaczej.

Nie dlatego, że 200 zł nagle stało się dużą kwotą.

Zmienił się kontekst.

Problemem
nie jest matematyka. Problemem jest wybór punktu odniesienia

Porównanie budżetu miasta do rodzinnego jest atrakcyjne, bo pozwala
sprowadzić setki milionów złotych do wartości, które każdy zna z
własnego życia.

I właśnie dlatego warto korzystać z niego konsekwentnie.

Jeżeli 300 mln zł = 300 tys. zł, to:

  • 200 tys. zł = 200 zł,
  • 37,9 mln zł długu = 37,9 tys. zł długu,
  • 23,7 mln zł sprzedaży majątku = 23,7 tys. zł wpływów ze
    sprzedaży majątku    ,
  • 3,9 mln zł deficytu = 3,9 tys. zł deficytu,
  • 2,13 mln zł nowego finansowania dłużnego = 2,13 tys.
    zł    ,
  • 380 tys. zł różnicy między dochodami i wydatkami bieżącymi =
    około 380 zł    .

Wtedy mieszkaniec otrzymuje pełniejszą informację i sam może
odpowiedzieć sobie na pytanie, które w prawdziwej rodzinie pojawiłoby
się przy kuchennym stole:

czy
w takim momencie kupujemy nową choinkę, czy najpierw patrzymy na cały
domowy bilans?

Nie ma jednej odpowiedzi zapisanej w tabeli WPF.

Są za to liczby, które można sprawdzić.

Czeladź w 2026 r. jednocześnie prowadzi duże inwestycje, korzysta ze
środków majątkowych, planuje sprzedaż części majątku, posiada
zadłużenie, spłaca je i finansuje tegoroczny deficyt także pożyczką. Z
drugiej strony RIO pozytywnie oceniła możliwość spłaty analizowanych
zobowiązań.

Skoro więc budżet miasta ma być jak budżet rodziny — pokażmy
mieszkańcom cały stół. Nie tylko paragon za choinkę.

Źródła i metodologia

Wszystkie rodzinne wartości przeliczyliśmy w skali
1:1000. Kwoty zaokrąglono do pełnych złotych.